Van de ‘zender-modus’ naar echte interactie; als adviseur Brandveilig Leven bij de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland ziet Mayra Westerhof dat alleen informeren niet genoeg is om mensen brandveiliger te laten leven. De Postacademische opleiding tot Gedragsveranderaar gaf haar de wetenschappelijke basis en de praktische tools om niet langer over, maar mét de doelgroep te praten. En om ze daadwerkelijk te activeren.
Kun je vertellen wat jouw rol bij de Veiligheidsregio precies inhoudt?
De meeste mensen kennen de Veiligheidsregio van de rode auto’s die branden blussen. Maar onze organisatie is erg breed, waar de brandweer een onderdeel van is. Ik werk juist aan de preventie van branden.
Mijn team doet er alles aan om te voorkomen dat er brand ontstaat, of dat de gevolgen beperkt blijven als het toch misgaat. Dus geven wij onder meer voorlichting aan inwoners over hoe ze hun leven zo brandveilig mogelijk kunnen inrichten. We willen een weerbare samenleving creëren waarin mensen op de hoogte zijn van de risico’s, hier naar handelen en weten wat ze moeten doen als er toch brand uitbreekt.
Wat voor concrete adviezen geven jullie dan aan inwoners?
Dat gaat van het ophangen en onderhouden van rookmelders tot het veilig opladen van apparaten met lithium-ion batterijen, zoals elektrische fietsen of mobiele telefoons. Koken is ook een groot thema; we zien nog steeds veel keukenbranden.
Verder drukken we mensen op het hart dat ze niet moeten roken in bed en hun pluisfilter van de droger moeten schoonmaken. Daarbij wordt veilig vluchten vaak over het hoofd gezien. Door alle kunststof meubels heb je tegenwoordig gemiddeld nog maar 3 minuten om je huis uit te komen als het misgaat. Dan telt elke seconde aan voorbereiding.
Waarom besloot je specifiek om de Postacademische opleiding tot Gedragsveranderaar te volgen?
Ik merkte dat onze aanpak vooral bestond uit het zenden van informatie. Mensen vragen om voorlichting, vervolgens gaat een voorlichter naar ze toe en die vertelt alles over de risico’s. Uit onderzoek blijkt echter dat informeren niet de meest effectieve manier is om gedrag te veranderen.
Daarbij bereikten we vaak inwoners die al veel bezig waren met dit onderwerp en het al goed voor elkaar hadden. Terwijl ik ook juist mensen wil bereiken die nog veel stappen kunnen zetten op het gebied van brandveiligheid. Denk hierbij aan inwoners die in armoede leven. Als je elke maand moeite hebt met het betalen van de huur en boodschappen, dan staat brandveiligheid niet bovenaan je prioriteitenlijst.
Ik wilde handvatten die ik wetenschappelijk kon onderbouwen, om ook deze mensen te vinden en een positief effect op hun leven te hebben. Ik heb liever dat we wat minder mensen bereiken die daadwerkelijk hun gedrag veranderen, dan dat we grote aantallen bereiken zonder echt resultaat.
Wat was voor jou de grootste eye-opener tijdens de lessen?
Die zat verrassend genoeg niet alleen in het werk richting de inwoners, maar ook intern. Ik leerde dat weerstand bij collega's vaak helemaal niet op de inhoud zit. Ik probeerde mensen te overtuigen met onderzoeksresultaten en wetenschappelijke inzichten, maar dat werkte niet omdat de weerstand elders zat, bijvoorbeeld bij de behoefte aan autonomie.
Door de technieken uit de opleiding te gebruiken, geef ik mijn collega’s nu meer ruimte en vrijheid in plaats van dingen op te leggen. Dat zorgt voor een veel fijnere dynamiek in de samenwerking.
Hoe pas je de opgedane kennis toe bij je doelgroep?
We zijn nu bezig om onze interventies en presentaties te vernieuwen op basis van gedragsprincipes. Zoals ik eerder al zei, willen we ons dit jaar specifiek op kwetsbare groepen richten die we normaal niet zien. Een belangrijke les: praat met je doelgroep en niet over ze. De belevingswereld van de brandweer is heel anders dan die van de gemiddelde inwoner. Door echt in gesprek te gaan, ontdek je wat mensen drijft en waar we kunnen aanhaken zonder belerend over te komen.
Hoe heb je de sfeer en de kwaliteit van de opleiding ervaren?
De kwaliteit van de docenten was echt heel goed. Ze hadden een natuurlijke connectie samen en speelden goed op elkaar in, waardoor de dagen voorbijvlogen. De afwisseling tussen de theorie en het direct toepassen op je eigen casus zorgde ervoor dat de puzzelstukjes snel op hun plek vielen. Het was soms veel leeswerk, maar de diepgang was precies goed.
Elke veiligheidsregio worstelt momenteel met complexe vraagstukken zoals een weerbare samenleving. Je kunt dat allemaal heel formeel en beleidsmatig afspreken, maar het vraagt uiteindelijk om een verandering in gedrag. Als je inzicht hebt in de achterliggende psychologische processen van inwoners, kun je daar veel beter op inspelen.
De opleiding heeft me ontzettend veel opgeleverd, zowel voor mijn huidige werk als voor de rest van mijn carrière.
Meer weten over de Postacademische opleiding tot Gedragsveranderaar? Lees hier meer en vraag de brochure aan.
